میوتیسم انتخابی (Selective Mutism) یکی از اختلالات اضطرابی دوران کودکی است که در آن کودک با وجود داشتن توانایی گفتاری و زبانی مناسب، در بعضی موقعیتها یا مقابل بعضی افراد قادر به صحبت کردن نیست. این کودک ممکن است در خانه با والدین خود کاملاً صحبت کند، بازی کند و حتی داستان تعریف کند، اما هنگام حضور در مدرسه، مهدکودک، جمعهای ناآشنا یا در مقابل افراد خاص، سکوت کند یا فقط با اشاره و حرکات غیرکلامی ارتباط برقرار کند.
میوتیسم انتخابی صرفاً «خجالتی بودن» یا «کمحرف بودن» نیست. در بسیاری از موارد، اضطراب آنقدر شدید است که کودک واقعاً نمیتواند در موقعیت اجتماعی موردنظر صحبت کند.
تشخیص و درمان زودهنگام میوتیسم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ادامهدار شدن اضطراب و اجتناب از موقعیتهای اجتماعی میتواند بر روابط کودک، حضور در مدرسه، یادگیری، اعتمادبهنفس و مشارکت اجتماعی او تأثیر بگذارد.
در این مقاله با میوتیسم، علائم، علتها، تفاوت آن با خجالتی بودن و اختلالات گفتاری، روش تشخیص و درمان آن آشنا میشویم.
میوتیسم چیست؟
میوتیسم به وضعیتی گفته میشود که فرد در شرایط خاص قادر به صحبت کردن نیست یا صحبت کردن او بهشدت محدود میشود.
در کودکان، شایعترین شکل آن میوتیسم انتخابی است. در این حالت کودک معمولاً توانایی صحبت کردن دارد، اما در موقعیتهایی که اضطراب زیادی ایجاد میکنند، نمیتواند از این توانایی استفاده کند.
برای مثال ممکن است یک کودک در خانه:
– با والدین خود بهراحتی صحبت کند.
– با خواهر یا برادرش گفتگو کند.– شعر بخواند.
– بازیهای کلامی انجام دهد.
– داستان تعریف کند.
اما همان کودک در مهدکودک یا مدرسه ممکن است:
– به سؤال معلم پاسخ ندهد.
– با همکلاسیها صحبت نکند.
– برای درخواست کمک از اشاره استفاده کند.
– هنگام صحبت با فرد ناآشنا کاملاً ساکت شود.
بنابراین تفاوت مهمی میان توانایی صحبت کردن و توانایی استفاده از گفتار در موقعیتهای اجتماعی خاص وجود دارد.
میوتیسم انتخابی در کودکان
میوتیسم انتخابی معمولاً در سالهای اولیه کودکی و اغلب زمانی که کودک وارد محیطهای اجتماعی جدید مانند مهدکودک یا مدرسه میشود، بیشتر قابل مشاهده میشود.
کودک ممکن است در ابتدا فقط در مقابل افراد خاص سکوت کند، اما اگر مشکل درمان نشود، دامنه موقعیتهایی که در آن صحبت نمیکند ممکن است افزایش پیدا کند.
نکته مهم این است که کودک مبتلا به میوتیسم انتخابی معمولاً عمداً سکوت نمیکند. به همین دلیل عباراتی مانند «چرا جواب نمیدی؟»، «خودت رو لوس نکن» یا «باید سلام کنی» معمولاً کمکی به حل مشکل نمیکنند و حتی میتوانند اضطراب کودک را بیشتر کنند.
انواع میوتیسم
اصطلاح میوتیسم میتواند برای شرایط مختلفی استفاده شود، اما در کودکان مهمترین نوع آن میوتیسم انتخابی است.
۱. میوتیسم انتخابی
در میوتیسم انتخابی، کودک در برخی محیطها یا مقابل برخی افراد صحبت میکند و در برخی موقعیتهای دیگر قادر به صحبت کردن نیست.
مثلاً:
در خانه: صحبت کردن طبیعیدر کنار والدین: ارتباط کلامی مناسبدر مدرسه: سکوت یا صحبت بسیار محدوددر مقابل افراد ناآشنا: اجتناب از صحبت
۲. میوتیسم کامل یا فراگیر
میوتیسم کامل بسیار نادرتر است و در آن محدودیت گفتار بسیار گستردهتر است. کودک ممکن است در بیشتر موقعیتها یا تقریباً تمام موقعیتهای ارتباطی از گفتار استفاده نکند.
البته سکوت گسترده کودک همیشه به معنای میوتیسم نیست و علتهای مختلفی میتوانند باعث کاهش یا نبود گفتار شوند. به همین دلیل ارزیابی تخصصی اهمیت دارد.
علائم میوتیسم در کودکان چیست؟
علائم میوتیسم فقط به «حرف نزدن» محدود نمیشود. بسیاری از کودکان در زمان مواجهه با موقعیت اجتماعی اضطراب را از طریق رفتار و زبان بدن نشان میدهند.
برخی از نشانههای رایج عبارتاند از:
- صحبت نکردن در محیطهایی مانند مدرسه یا مهدکودک
- صحبت نکردن با افراد خاص
- استفاده از اشاره، تکان دادن سر یا دست برای پاسخ دادن
- پنهان شدن پشت والدین
- اجتناب از تماس چشمی
- حالت چهره خشک یا بیحرکت هنگام اضطراب
- بیحرکت شدن بدن در موقعیت اجتماعی
- اجتناب از درخواست کمک
- پاسخ ندادن به سؤالهای مستقیم
- صحبت کردن بسیار آهسته یا زمزمه کردن
- دشواری در مشارکت در فعالیتهای گروهی
- اضطراب قبل از حضور در محیطهای اجتماعی
- اجتناب از موقعیتهایی که نیاز به صحبت کردن دارند
همه این علائم لزوماً در یک کودک وجود ندارند.
